Kısaca
- Pankreas kanseri erken evrede belirgin şikayet vermediği için geç fark edilebilen hastalıklardan biri.
- Açıklanamayan kilo kaybı, sırt ağrısı, sarılık, idrar ve dışkı renginde değişiklik ile yeni başlayan diyabet dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında yer alıyor.
- Sarılık durumunda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulması öneriliyor.
Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Kamil Özdil, 20 Kasım Pankreas Kanseri Farkındalık Günü kapsamında pankreas kanserinin belirtilerini ve tanı sürecinde öne çıkan noktaları anlattı.
Midenin arkasında, karın boşluğunun arka bölümünde yer alan pankreas, hem sindirimde hem de kan şekeri dengesinde görev yapıyor. Pankreasın salgıladığı enzimler besinlerin parçalanmasını sağlarken insülin ve glukagon hormonları kan şekerinin düzenlenmesine katkı sunuyor. Bu nedenle organı etkileyen hastalıklar hem sindirim sistemini hem de kan şekeri kontrolünü etkileyebiliyor.
Pankreas tümörleri kaynaklandıkları hücre ve özelliklerine göre farklı gruplara ayrılıyor. Kanserlerin büyük bölümü pankreas kanallarını döşeyen hücrelerden gelişen duktal adenokarsinom. Hormon üreten hücrelerden kaynaklanan nöroendokrin tümörler ile kistik tümörler de görülebiliyor. Tümörün türü ve organın hangi bölgesinde yerleştiği, değerlendirme ve tedavi seçeneklerinde belirleyici oluyor.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler
Pankreas karın boşluğunun derininde yer aldığı için erken dönemde belirgin bir şikayete yol açmayabiliyor ve bu da tanıyı zorlaştırıyor. Öne çıkan belirtiler şöyle sıralanıyor: diyet ya da egzersiz değişikliği olmadan görülen istemsiz kilo kaybı, iştahsızlık ve sindirim enzimi yetersizliğine bağlı emilim sorunları; üst karında başlayıp sırta ya da kürek kemikleri arasına yayılan, yemek sonrası veya sırtüstü yatışta artabilen ağrılar; özellikle baş bölgedeki tümörlerin safra kanalını tıkaması sonucu gözlerde ve ciltte sararma ile kaşıntı; idrarın koyulaşması ve dışkının açık renk almasının yanı sıra yağlı, kötü kokulu ve suda yüzen dışkı; pankreasın insülin üretimindeki değişikliklere bağlı yeni başlayan ya da kötüleşen diyabet; geçmeyen gaz, şişkinlik, bulantı ve erken doyma hissi; dinlenmeyle düzelmeyen süreğen yorgunluk.
Bu belirtilerin çoğu başka sindirim sistemi hastalıklarında da görülebiliyor. Yine de başka bulgularla birlikte ortaya çıkmaları ya da uzun sürmeleri hekim değerlendirmesini gerektiriyor.
Risk faktörleri
İleri yaş, sigara kullanımı, ailede pankreas kanseri öyküsü ve kalıtsal genetik değişiklikler riski artıran etkenler arasında yer alıyor. Kronik pankreatit, obezite ve diyabet de hastalıkla ilişkilendiriliyor. Bu etkenlerden birinin bulunması kişinin mutlaka hastalığa yakalanacağı anlamına gelmiyor.
Gecikmeden başvurulması gereken durum
Açıklanamayan kilo kaybı, geçmeyen karın ve sırt ağrısı, idrar ya da dışkı renginde değişiklik ve yeni başlayan diyabet, pankreas kanseri açısından da değerlendirilmesi gereken bulgular. Gözlerde ve ciltte sararmayla kendini gösteren sarılıkta vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor. Şikayetlerin tekrarlaması ya da giderek artması durumunda hekim muayenesi, gerekli tetkikler ve uygun tedavi planı önem taşıyor.
Tanı yöntemleri
Tanı sürecinde hastanın şikayetleri, tıbbi öyküsü ve fizik muayenesinin ardından kan testleri, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR/MRCP) ve endoskopik ultrasonografi kullanılıyor. Gerektiğinde endoskopik ultrasonografi eşliğinde biyopsi yapılabiliyor. CA 19-9 gibi tümör belirteçleri tanıyı destekliyor, ancak tek başına kanser tanısı koymaya yetmiyor. Tedavi planında tümörün türü ve boyutu, çevre damarlarla ilişkisi ve yayılım durumu belirleyici oluyor.
Tedavi seçenekleri
Tümörün baş bölgede olması durumunda Whipple ameliyatı, gövde ya da kuyruk bölgesinde olması durumunda distal pankreatektomi uygulanabiliyor. Bazı hastalarda dalağın ya da pankreasın tamamının çıkarılması gerekebiliyor. Pankreasın tamamı alındığında hastaların ömür boyu insülin ve sindirim enzimi desteğine ihtiyacı oluyor. Cerrahiye uygun olmayan ya da ameliyat öncesi tedavi alması gereken hastalarda kemoterapi gibi seçenekler değerlendiriliyor; tedaviye yanıt veren bazı hastalarda cerrahi yeniden gündeme gelebiliyor. Uygun olgularda laparoskopik ya da robotik cerrahi, daha küçük kesilerle ameliyat ve daha kolay iyileşme sürecine katkı sunabiliyor. Yöntem, tümörün özellikleri, ameliyatın güvenliği ve cerrahi ekibin deneyimine göre belirleniyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
