Kısaca
- Araştırmaya göre 6-17 yaş grubu çocukların %80,1’i cep telefonu, %92,7’si internet kullanıyor.
- Düzenli internet kullanan çocukların en sık yaptığı iş %86,2 ile video izlemek; ders ve ödev %80,3 ile ikinci sırada.
- Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı %10,2, tanıklık edenlerin oranı ise %23,6 olarak kaydedildi.
Çocukların bilişim teknolojilerini nasıl ve ne amaçla kullandığını ortaya koyan 2026 Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması yayımlandı. Araştırma, önceki yıllarda 6-15 yaş olan kapsamı 6-17 yaşa genişletti ve bu yıl ilk kez 11-17 yaş grubunda üretken yapay zeka kullanımı ile siber zorbalık göstergelerini de ölçtü.
Araştırmada, aksi belirtilmedikçe ‘çocuk’ ifadesi 6-17 yaş grubunu tanımlıyor. 6-10 yaş grubundaki çocuklar soruları kendileri ya da bir yakınlarının yardımıyla, 11-17 yaş grubundakiler ise yardım almadan yanıtladı.
Cep telefonu kullanan çocukların oranı %80,1 oldu. Bu oran 6-10 yaşta %66,2, 11-17 yaşta %89,8. Cep telefonu kullanan çocukların %97,4’ü telefonu düzenli kullandığını söyledi. Kullanım amaçlarında 6-10 yaş grubunda ilk sırada %73,3 ile oyun oynamak, 11-17 yaş grubunda ise %87,8 ile internette gezinmek yer aldı.
Düzenli telefon kullanan çocukların %37,8’i telefonunu en az 30 dakikada bir kontrol ettiğini belirtti. Bu oran 6-10 yaşta %17,2, 11-17 yaşta %48,0.
İnternet ve sosyal medya
Çocukların internet kullanım oranı %92,7; 6-10 yaşta %86,6, 11-17 yaşta %96,9. Düzenli internet kullanan çocukların hafta içi günde en az iki saat internette vakit geçirenlerin oranı %53,0, hafta sonu %63,4.
Düzenli internet kullanan çocukların amaçları arasında ilk sırada %86,2 ile video izleme var. Bunu %80,3 ile ders çalışma ve ödev ya da sunum hazırlama, %75,1 ile sosyal medya kullanımı izliyor. En az yapılan etkinlik ise %17,9 ile çevrim içi derse ya da kursa katılmak.
Sosyal medya kullanan çocukların oranı %69,8. Erkek çocuklarda %71,4, kız çocuklarda %68,1. Yaş gruplarına göre bu oran 6-10 yaşta %50,2, 11-17 yaşta %83,4.
Dijital oyunlar
Dijital oyun oynayan çocukların oranı %68,1. Erkeklerde %77,4, kızlarda %58,2. 6-10 yaşta %69,1, 11-17 yaşta %67,3.
Düzenli oyun oynayan çocukların %92,7’si bunu düzenli yaptığını belirtti. En çok tercih edilen tür %48,1 ile macera/aksiyon. Bunu %44,5 ile strateji/taktik ve %41,6 ile spor oyunları izledi.
Oyun oynamaya ilişkin düşünceler yaş grubuna göre değişti. 6-10 yaşta %34,7 ile fazla oyunun sorumlulukları aksattığı ilk sırada yer aldı. 11-17 yaşta %34,5 ile ebeveynlerinin çok fazla oyun oynadığını düşündükleri ilk sırada yer aldı.
Ekran süresinin etkileri
Çocuklara ekran başında geçirdikleri sürenin etkileri soruldu. %48,3’ü ‘Daha az kitap okuyorum’, %42,2’si ‘Daha az ders çalışıyorum’, %33,0’ü ‘Ailemle daha az vakit geçiriyorum’, %26,8’i ‘Arkadaşlarımla yüz yüze daha az görüşüp daha az oyun oynuyorum’ ve %25,4’ü ‘Daha az uyuyorum’ ifadelerine ‘Katılıyorum’ ya da ‘Kısmen katılıyorum’ yanıtını verdi.
Üretken yapay zeka
11-17 yaş grubunda üretken yapay zeka kullanan çocukların oranı %63,0. Erkek çocuklarda %60,6, kız çocuklarda %65,5.
Kullanım amacı olarak en yüksek oran %88,1 ile örgün eğitim. Bunu %58,6 ile özel amaçlar izledi.
Kullanmayan çocuklar bunun nedenini sıralarken ilk sırada %68,9 ile yapay zekanın varlığından haberdar olmadıklarını belirtti. Diğer nedenler %21,1 ile ihtiyaç duymamak, %18,7 ile nasıl kullanılacağını bilmemek ve %16,1 ile gizlilik, güvenlik ya da emniyet endişesi oldu.
Siber zorbalık
Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı %10,2, siber zorbalık yapan çocukların oranı %4,6, siber zorbalığa tanıklık eden çocukların oranı %23,6.
Siber zorbalığa maruz kalan 11-17 yaş grubundaki çocukların %73,3’ü zorbalığı yapan kişinin yüz yüze tanıştığı bir arkadaşı ya da akranı olduğunu söyledi.
Zorbalığa uğranılan dijital ortamlar arasında %56,5 ile anlık mesajlaşma uygulamaları ilk sırada. Bunu %51,1 ile telefona gönderilen SMS ve benzeri mesajlar, %40,7 ile sosyal medya platformları, %24,9 ile internet oyunları, %20,6 ile cep telefonu aramaları ve %16,3 ile sohbet odaları izledi.
Çocukların karşılaştığı siber zorbalık türlerinde %80,3 ile kırıcı ya da incitici mesajlar gönderilmesi ilk sırada. Bunu %20,3 ile kırıcı mesajların başkalarına iletilmesi ya da herkesin görebileceği biçimde paylaşılması ve %15,8 ile asılsız söylenti ve hikâyelerin yayılması izledi.
Çocuklar zorbalığın nedenini davranış biçimleri (%60,4), fiziksel özellikleri ya da dış görünüşleri (%33,1), ailelerinin nereli olduğu ya da kökenleri (%4,4), maddi durumları (%2,4) ve engelleri (%1,7) olarak belirtti. %9,4’ü ise ‘diğer’ yanıtını verdi.
Eğitimine devam eden 11-17 yaş grubundaki çocuklardan siber zorbalığa maruz kalan, yapan ya da tanıklık eden çocukların oranı %28,1. Bu çocuklardan %7,8’i yaşadıklarının okula devam durumunu etkilediğini söyledi. Bu oran erkek çocuklarda %5,3, kız çocuklarda %10,5.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
