Kısaca
- Obezite kalp ve damar hastalıkları, hipertansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliği riskini artırıyor; zayıflama iğneleri ise kilo kontrolünde giderek yaygınlaşıyor.
- Bir meta-analiz, GLP-1 reseptör agonistlerinin safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli riski yaklaşık yüzde 37 artırdığını gösterdi.
- Safra kesesinde taş olan herkes bu ilaçları kullanamaz; karar, hastanın şikâyet ve geçmişine göre hekim kontrolünde verilmeli.
Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, halk arasında zayıflama iğneleri olarak bilinen ilaçların safra kesesi üzerindeki etkisine ilişkin bilgi verdi.
Obezite; kalp ve damar hastalıkları riskini yükseltiyor, hipertansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliği gibi sorunların da zeminini hazırlıyor. Bu nedenle obezitenin önlenmesi ve kilo kontrolü için çeşitli tedaviler uygulanıyor. Son yıllarda popülerleşen zayıflama iğnelerinin safra kesesi üzerindeki etkisi ise merak konusu. Op. Dr. Ali Can Yalı, bu ilaçların mutlaka doktor kontrolünde kullanılması gerektiğini vurguluyor.
Safra kesesinde taş bulunanlar ne yapmalı
Son yıllarda kilo kontrolünde kullanılan ilaçlar, sağladıkları belirgin kilo kaybı nedeniyle yaygınlaştı; ancak olası yan etkileri de soru işaretleri doğuruyor. Özellikle safra kesesinde taş bulunan hastalar, bu ilaçları kullanıp kullanamayacaklarını hekimlerine sık sık soruyor. İştahı baskılayan ve tokluk hissi veren bu ilaçların, egzersiz ve klasik diyet uygulayanlara kıyasla çok daha fazla kilo kaybı sağladığı düşünülüyor.
Risk artışı nasıl ölçüldü
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların önemli bir kısmını GLP-1 reseptör agonistleri oluşturuyor. 2022’de JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan, 76 randomize kontrollü çalışmayı ve 100 binden fazla katılımcıyı kapsayan bir meta-analizde, bu ilaçların safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli riski yaklaşık yüzde 37 artırdığı belirlendi. Risk artışının kilo verme amacıyla kullanımda daha belirgin olduğu bildirildi. Bu oran, ilacı kullanan her üç kişiden birinde safra taşı oluşacağı anlamına gelmiyor; kullanmayanlara göre göreceli bir artışı ifade ediyor.
Kilo kaybı ve taş oluşumu
Olası nedenler arasında hızlı ve belirgin kilo kaybının safranın kolesterol açısından yoğunlaşmasına ve taş oluşumuna zemin hazırlaması var. Benzer durum hızlı kilo veren diyetlerde ve obezite cerrahisi sonrasında da görülebiliyor. Bazı GLP-1 temelli ilaçların safra kesesinin boşalma fonksiyonunu etkileyebileceği ve safranın kesede uzun süre kalmasının taş oluşumunu kolaylaştırabileceği düşünülüyor. Ancak bu mekanizmaların tüm ilaçlarda aynı düzeyde geçerli olduğu kesin değil.
Hangi durumlarda değerlendirme gerekir
Safra kesesinde taş bulunması tek başına zayıflama iğnesi için mutlak bir engel değil. Hastanın daha önce safra kesesi ağrısı, akut kolesistit, safra kanalına taş düşmesi ya da safra taşına bağlı pankreatit geçirip geçirmediği mutlaka değerlendirilmeli. Şikâyeti olmayan hastalarla tekrarlayan safra kesesi ağrısı yaşayanların aynı biçimde ele alınması doğru değil. Safra taşına bağlı şikâyeti olanlarda tedaviden önce genel cerrahi hekimi değerlendirmesi uygun; gerektiğinde cerrahi seçenek de gündeme gelebilir.
Zayıflama iğnesi kullanımı sırasında gelişen her karın ağrısı basit bir yan etki sayılmamalı. Özellikle karnın sağ üst bölümünde şiddetli ya da uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş veya sarılık durumunda safra kesesi ve safra yollarına ait komplikasyonlar açısından gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalı.
Tedavi kişiye göre planlanmalı
Zayıflama iğneleri uygun hastalarda obezite tedavisinde önemli fayda sağlayabiliyor. Ancak araştırmalar, özellikle GLP-1 reseptör agonistlerinin safra taşı ve bazı safra kesesi hastalıklarının görülme riskini artırabildiğini gösteriyor. Bu, safra taşı olan herkesin bu ilaçları kullanamayacağı anlamına gelmiyor. Önemli olan, mevcut safra kesesi hastalığının, geçmiş şikâyetlerin ve tedaviden beklenen yararın birlikte değerlendirilmesi. Bu nedenle zayıflama iğneleri hekim kontrolünde kullanılmalı; özellikle safra kesesi taşı olan hastalarda karar kişiye özel verilmeli.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
