Osmangazi’de tarihi ipek fabrikası kültür merkezine dönüşüyor

Osmangazi Belediyesi, Bursa’nın ipekçilik mirasını taşıyan Tarihi Romangal İpek Fabrikası’nı kültür ve sanat merkezine dönüştürmek için Romangal Katılımcı Yönetişim Projesi’ni hayata geçirdi. Projenin tanıtım toplantısı fabrikada yapıldı.

Proje, Osmangazi Belediyesi ile Ankara Aks Derneği ortaklığında yürütülüyor. Tanıtım toplantısına Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü Özlem Ece, belediye başkan yardımcıları, meclis üyeleri, proje temsilcileri ve basın mensupları katıldı.

Fabrika 1862’den 1992’ye kadar üretim yaptı; Bursalıların bildiği adıyla ‘Kolsuz Faik Fabrikası’ olarak da anılıyor. Belediye başkanı, fabrikanın bu dönemde kadınların iş sahibi olmasından sendikalaşmaya, kreş için yapılan greve ve iş yeri hekimliğinde ilk sağlık hizmetlerinin verilmesine kadar birçok süreci yaşadığını söyledi.

Fabrika, 1992’de faaliyetine son verdikten sonra 2024 yılında Osmangazi Belediyesi tarafından kamulaştırıldı. Yaklaşık 10 dönümlük alan belediyenin mülkiyetine geçti.

Proje, İKSV’nin Avrupa Birliği desteğiyle yürüttüğü Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı kapsamında destekleniyor. Fabrikanın özgün kimliği korunarak sanat ve zanaat atölyeleri, sergiler, konserler, eğitim programları, gastronomi etkinlikleri ve topluluk buluşmaları yapılacak çok yönlü bir merkez hedefleniyor.

Erkan Aydın, fabrikada etkinlikler sırasında burada çalışan ve emekli olan çok sayıda kadınla karşılaştıklarını belirterek, "Göreve geldikten 7 ay sonra burayı kamulaştırdık." dedi. Aydın, fabrikanın Çin’den başlayıp İpek Yolu’nun son durağı olan Bursa’ya uzanan ipekçilik üretiminde önemli katkıları olduğunu, kent içinde en önemli endüstriyel miras listesinde yer aldığını belirtti.

Aydın, Bursa’da günde 10-12 kilometre koşarak geleneksel yöntemle iplik dokuyan bir devdah bulunduğunu, bu ustanın yaşayan miras listesinde yer aldığını ve belki yakında devlet sanatçısı unvanını alacağını söyledi. Merkez tamamlandığında geleneksel üretimin yerli ve yabancı turistlere ve misafirlere gösterilmesini istediklerini ifade etti.

Aydın’a göre çalışma arkadaşlarının Milano Politeknik Üniversitesi ile birlikte yaptığı master projesi de planlamada rehber oldu; proje 100 üzerinden 100 almıştı. Aydın, yaklaşık 1 yıllık emeğin sonucunda hazır bir planın bulunduğunu söyledi.

Aydın, projenin yalnızca 110 bin avroluk Avrupa Birliği desteğiyle sınırlı kalmayıp İKSV’nin Bursa ayağı olarak mekanda sürekli canlılık sağlanmasının önemine dikkat çekti. Anıtlar Kurulu ve yasal süreçlerin tamamlanmasının ardından dönem sonuna kadar merkezin hayata geçirilmesini istediklerini belirtti.

İKSV Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü Özlem Ece, projenin kültürel mirasın korunması ve yerel iş birliklerinin güçlendirilmesi açısından önemini vurguladı. Kültür politikalarının yalnızca kurumlar değil, kentte yaşayan ve üreten insanlarla birlikte geliştirilmesi gerektiğini savundu. Ece, fabrikanın restorasyon sürecine tanıklık edildiğini, geçmişle bağın nasıl kurulacağı ve geleceğe ilişkin kararların ortaklaşa nasıl alınacağı üzerine odaklanıldığını söyledi. Üretim geçmişine tanıklık eden işçi ve ustaların deneyimlerinin belgelenmesi ile ipek zanaatinin genç kuşaklara aktarılmasının projenin en güçlü yanlarından biri olduğunu belirtti.

Konuşmaların ardından Osmangazi Belediyesi Romangal Projesi Koordinatörü Y. Mimar Ece Elçi ile Ankara Aks Derneği Kurucu Ortağı ve Sanat Tarihçisi Cemre Gökpınar, projenin kapsamı, hedefleri ve yol haritası hakkında katılımcıları bilgilendirdi.

Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı, İKSV tarafından 2023 yılında hayata geçirildi ve 2026-2029 yıllarını kapsayan ikinci döneminde uluslararası ortaklıklarla sürüyor. Avrupa Birliği destekli programda Culture Action Europe (CAE) ortak, Marmara Belediyeler Birliği (MBB) iştirakçi olarak yer alıyor. İlk döneminde 1,3 milyon avro hibe desteğiyle 13 projeye katkı sağlandı.

Katılımcı yönetim anlayışıyla yürütülen projede fabrikanın geleceği eski çalışanlar, mahalle sakinleri, zanaat ustaları, sanatçılar, gençler ve sivil toplum temsilcilerinin katkılarıyla belirlenecek. Çalıştaylar, saha araştırmaları ve ortak tasarım etkinlikleriyle merkezin kullanım alanları şekillendirilecek; sözlü tarih çalışmaları, dijital hafıza arşivi ve belgeseller üretim geçmişini gelecek kuşaklara aktaracak. Farklı kurum ve kullanıcıların temsil edileceği Romangal Yönetişim Komisyonu kurularak merkezin sürdürülebilir biçimde yönetilmesi hedefleniyor.

Projenin ilk katılımcı buluşması 12-13 Aralık 2026 tarihlerinde Bursa’da yapılacak. Kültür-sanat temsilcileri, sivil toplum kuruluşları ve yerel paydaşların katılacağı programda merkezin gelecekteki kullanım alanları ve kültürel faaliyetlerine ilişkin öneriler değerlendirilecek.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı